ASBESTOS AZBEST ASBEST ASBESTO

STAN PRAWNY  

Regulacje prawne dotyczące m.in. usuwania wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych, począwszy od realizacji obowiązku dokonania przeglądu technicznego tych wyrobów do zdeponowania wytworzonych odpadów na składowisku, są zamieszczone w 20 aktach prawnych - 7 ustawach oraz 13 rozporządzeniach. Wykaz tych aktów, w tym rozporządzenia dotyczące dopuszczania wyrobów zawierających azbest (o specjalnym przeznaczeniu) do produkcji lub do wprowadzenia na polski obszar celny zamieszczono w załączniku 3 wraz z krótkim omówieniem.

STAN REALIZACJI USTAWY Z DNIA 19 CZERWCA 1997 R. O ZAKAZIE STOSOWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST ORAZ

ROZPORZĄDZENIA MINISTRA GOSPODARKI Z DNIA 14 SIERPNIA 1998 W SPRAWIE SPOSOBÓW BEZPIECZNEGO UŻYTKOWANIA ORAZ WARUNKÓW USUWANIAWYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST

5.1 Produkcja, obrót, stosowanie

Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 101, poz. 628 z późn. zm.) zakazuje:

wprowadzania na polski obszar celny azbestu oraz wyrobów zawierających azbest,

produkcji wyrobów zawierających azbest, obrotu azbestem i wyrobami azbestowymi,

- z wyjątkiem azbestu i wyrobów azbestowych stosowanych do celów specjalnych (art. 1 ust. 3). Ustawa, która weszła w życie od 28 września 1997 r. przedłużała o 12 miesięcy tylko produkcję płyt falistych cementowo-azbestowych dla budownictwa, zezwalając na import azbestu dla tej produkcji oraz obrót tymi płytami. Zgodnie z terminem ustawowym, produkcja płyt falistych została zakończona we wszystkich zakładach (4 zakłady) do 28 września 1998 r., a od 28 marca 1999 r. nastąpił zakaz obrotu tymi płytami, wyjątek stanowią jedynie azbest włóknisty i wyroby zawierające azbest nie mające jeszcze zamienników, wymienione w załączniku 1 do powyższej ustawy. Spośród tych wyrobów, Minister Gospodarki w porozumieniu z Ministrem Środowiska określa corocznie, w drodze rozporządzenia, na wniosek producenta lub podmiotu wprowadzającego na polski obszar celny wyroby zawierające azbest, wykaz wyrobów dopuszczonych do produkcji lub importu. Stan aktualny odnośnie realizacji ustawy przedstawia się następująco: wszystkie zakłady, które w przeszłości produkowały lub przetwarzały wyroby zawierające azbest, zaprzestały produkcji, zakończony został obrót azbestem i wyrobami zawierającymi azbest, wszedł w życie formalny zakaz stosowania azbestu i wyrobów zawierających azbest, import oraz obrót azbestem i wyrobami zawierającymi azbest odbywa się zgodnie z ustawą (szczegółowy opis zamieszczony jest w rozdziale 7).

5.2 Bezpieczne użytkowanie i usuwanie wyrobów zawierających azbest

5,6)

Zgodnie z delegacją ustawową Minister Gospodarki wydał rozporządzenie z dnia 14 sierpnia 1998 roku w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 138, poz. 895). Po czterech latach obowiązywania ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest oraz trzech latach obowiązywania przepisów wykonawczych stwierdza się bardzo nikłą ich znajomość przez właścicieli i administratorów obiektów budowlanych. W związku z powyższym w niewielkim stopniu zostały wykonane oceny stanu obiektu z zabudowanymi wyrobami zawierającymi azbest wynikające z rozporządzenia. Nie zostały również wybudowane lokalne lub regionalne składowiska odpadów zawierających azbest, co przyczynia się do eksportu tego rodzaju odpadów i opłacanie kosztów ich składowania na rzecz innych państw. Jednocześnie obserwuje się usuwanie bez żadnego zabezpieczenia uszkodzonych wyrobów azbestowo-cementowych na dzikie wysypiska. Z posiadanych informacji wynika, że organy administracji rządowej i samorządowe nie dysponują danymi o ilości wyrobów zawierających azbest zabudowanych na ich terenie oraz o stanie zużycia tych wyrobów. Z uwagi na rangę problemu w ciągu najbliższych dwóch lat polskie przepisy prawne dotyczące azbestu powinny być znowelizowane zgodnie z wymaganiami dyrektyw Unii Europejskiej. Zakłada się również ratyfikację przez Polskę Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 162 z 1986 roku dotyczącej bezpieczeństwa w stosowaniu azbestu oraz wdrożenie do końca 2002 roku Dyrektywy Rady 83/477/EWG dotyczącej ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w pracy, wraz ze zmianami zamieszczonymi w Dyrektywie Rady 91/382/EWG 10) . Wykaz aktów prawnych Unii Europejskiej regulujących tę problematykę przedstawiono w załączniku 6. Wdrożenie postanowień powyższych dyrektyw zawierających wymagania adresowane do pracodawców prowadzących działalność związaną z możliwością narażenia pracowników na pył azbestowy oraz konieczność zgłaszania takiej działalności odpowiedzialnym władzom państwowym, pozwoli na wyeliminowanie przypadkowych wykonawców prac nieposiadających wymaganej wiedzy o zagrożeniach stwarzanych przez azbest.

5.3 Stan realizacji ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. i rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 1998 r.

Badania w zakresie oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów budowlanych zawierających azbest, przeprowadził Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (zał. 4) Według stanu na koniec III kwartału 2001 r. w całym kraju sporządzonych zostało około 357 891 ocen, a liczba budynków ogółem wynosi 11,5 mln, w tym szacuje się, że obiekty zawierające azbest stanowią 13% tj. 1,5 mln. Wyniki kontroli przeprowadzonej w zakładach w latach 1999 i 2000. pod kątem przestrzegania przepisów obowiązujących przy pracy związanej z usuwaniem lub zabezpieczeniem wyrobów zawierających azbest, przez Państwową Inspekcję Pracy i Inspekcję Ochrony Środowiska przedstawiono w załączniku 5.

5.4 Założenia 30-to letniego okresu usuwania wyrobów zawierających azbest z terytorium Polski

Realizacja Rezolucji Sejmu R.P. w sprawie programu wycofywania azbestu z gospodarki, jak i ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest wraz z aktami wykonawczymi, z uwagi na skalę problemu i jego ogólnokrajowy zasięg wymaga opracowania długofalowego programu usuwania tych wyrobów z terytorium Polski. Jako docelowy przyjęto 30-to letni okres realizacji tego programu. Wszyscy znani producenci płyt azbestowo-cementowych, stosowanych przede wszystkim w budownictwie, określali czas użytkowania swoich wyrobów na 30 lat. Wynikało to z kilkudziesięcioletnich doświadczeń w użytkowaniu płyt wytwarzanych powszechnie stosowaną tzw. mokrą metodą produkcji (metodą Hatschek’a). Ważną sprawą był montaż i konserwacja. Postępowanie zgodne z instrukcją producenta miało istotne znaczenie, gdyż na ogół brakowało wyspecjalizowanych wykonawców pokryć dachowych z płyt azbestowo-cementowych, a na terenach wiejskich z reguły zabudowywano je systemem „gospodarczym”. W związku z powyższym przy kryciu dachów występowały liczne błędy montażu powodujące pękanie płyt oraz ich odkształcanie, co skutkuje krótszym okresem ich eksploatacji i takie wyroby powinny być usuwane przed upływem 30 lat. Prawidłowo położone i zamontowane płyty, pomalowane farbą akrylową oraz konserwowane co 5 do 7 lat, praktycznie mogą być użytkowane ponad 30 lat. Takich płyt jest w Polsce bardzo mało i stanowią one śladową ilość w ogólnej masie pokryć dachowych z azbesto-cementu. Przy wykonywaniu elewacji stosowano płaskie płyty azbestowo-cementowe. Płyty, w większości pomalowane farbą akrylową, montowane były przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa. Wyroby te produkowane tzw. metodą suchą posiadają gorsze parametry mechaniczne w porównaniu z płytami wytwarzanymi metodą mokrą, stąd nie można zakładać dłuższego okresu ich eksploatacji niż przyjęte 30 lat. 30-to letni okres użytkowania dla płyt azbestowo-cementowych potwierdzony został w badaniach laboratoryjnych i polowych, które prowadzone były przez różne jednostki badawcze w krajach europejskich. Jedną z ważniejszych jest ekspertyza nr 2648 z dnia 30.10.1985 r. wykonana przez Uniwersytet Techniczny w Berlinie. W oparciu o wyniki badań stwierdzono, że dla płyt niemalowanych największa korozja i uwalnianie włókien azbestu ma miejsce w okresie 25 do 35 lat użytkowania tj. średnio 30 lat. Stopień korozji zależny jest zarówno od czasu użytkowania, jak i czynników atmosferycznych, charakterystycznych dla badanego obszaru. W regionach przemysłowych jest on 4-krotnie większy w porównaniu z terenami nie zanieczyszczonymi oraz 2-krotnie większy na obszarach wielkomiejskich. Natomiast płyty pomalowane i konserwowane wykazują odporność na działanie czynników atmosferycznych. Tak więc wiek płyt niemalowanych i stopień ich korozji pozostają w prostej zależności. Odnosząc się do warunków polskich można określić, że 30 lat użytkowania szarej, niemalowanej płyty dachowej oraz malowanej płyty elewacyjnej stanowi graniczny okres ich bezpiecznego użytkowania. Ponadto w Polsce, wyroby zawierające azbest użytkowane są w okresie od 10 do 50 lat. Przy założonym okresie usuwania na lata 2003 - 2032, wiele z tych wyrobów przekroczy wszelkie normy i granice bezpiecznego użytkowania. Dlatego kolejność usuwania wyrobów zawierających azbest powinna być określona w lokalnych programach.

ILOŚĆ I ROZMIESZCZENIE WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST W BUDOWNICTWIE

Przy opracowaniu danych wykorzystano materiały i opracowania będące w posiadaniu Ministerstwa Gospodarki 1,2) .W oparciu o wymienione materiały dotyczące produkcji, importu i dystrybucji wyrobów azbestowo-cementowych oraz przyjęte średnie wskaźniki ich zużycia opracowany został bilans tych wyrobów stosowanych w obiektach budowlanych w Polsce (tablica 1, rys.1).

Wyroby zawierające azbest według stanu na rok 2000

Tablica 1

Nazwa wyrobu Ilość [tony]

1. Płyty azbestowo-cementowe faliste i płaskie – 1 351 500 tys. m2 14 866 500

2. Rury azbestowo – cementowe (wszystkie rodzaje) w budownictwie ziemnym i

mieszkaniowo-gospodarczym oraz inne instalacje przemysłowe 600 000

Razem 15 466 500

Ilość zabudowanych wyrobów azbestowo-cementowych w układzie wojewódzkim przedstawiono w załączniku 7.

Rys. 1. Nagromadzenie wyrobów zawierających azbest w układzie wojewódzkim

powyżej 2 mln ton

od 1 - 2 mln ton

od 0,5 - 1 mln ton

poniżej 0,5 mln ton

Asbestos Azbest